Nirvana
Als er één band is die het begrip "alternatieve muziek"
voorgoed veranderd heeft, dan moet dat wel Nirvana zijn. Niet dat ze muzikaal
zodanig vernieuwend zijn geweest, maar de impact van hun verkoopscijfers heeft
de manier waarop grote majors naar indiebands kijken definitief een nieuwe
wending gegeven. De groep zelf zag zich na de monsterhit 'Smells Like Teen
Spirit' van onbeduidende indierockers naar absolute supersterren en
vaandeldragers van de grunge gekatapulteerd worden. De snelheid waarmee zijn
ster gestegen is, is misschien ook de ondergang geworden van de introverte
antiheld Kurt Cobain, die zich in april 1994 na slepende psychische problemen en
overmatig drank- en druggebruik van het leven beroofde.
Het verhaal van Nirvana begint in 1985 wanneer Kurt Cobain en Krist Novoselic
besluiten een bandje op te richten. De groep - met Novoselic op bas en Cobain op
drums - verandert even vaak van naam als van zanger en gitarist, tot Cobain op
een gegeven moment zelf besluit van te zingen en gitaar te spelen. Als drummer
trekken ze ene Aaron Burkhart aan om hem al snel te vervangen door Chad
Channing. De band kiest intussen definitief voor de naam Nirvana en neemt met
bijna geen budget in 1989 'Bleach'
op voor het gerenommeerde indielabel Sub Pop uit Seattle. Op dat album hoor je
de eerste sporen van wat later de karakteristieke Nirvanasound zal worden: een
explosieve mix van pop en heavy metal met een behoorlijke dosis punk en noise.
'Bleach'
doet het met 35.000 verkochte exemplaren meer dan behoorlijk en Nirvana wordt de
nieuwe poulain van de college radiozenders, de Britse alternatieve muziekpers en
grote voorbeelden als Sonic Youth, Mudhoney en Dinosaur Jr. Door al die aandacht
lijkt het uitgesloten dat Nirvana's volgende plaat nog bij een indie zal
verschijnen en de band wordt dan ook getekend door Geffen, waar in september
1991 'Nevermind'
uitkomt, met Dave Grohl (intussen erg succesvol met
Foo Fighters) als vervanger van Channing op de drums. Sonic Youth blijft de
band verder pluggen en neemt Nirvana op sleeptouw als opener voor hun
wereldtournee van dat jaar, die beide bands onder andere naar het Hasseltse
Kiewit brengt voor Pukkelpop.
Vanaf dan gaat alles in een stroomversnelling. 'Smells Like Teen Spirit' bijt de
spits af op het singlefront en de hele wereld lijkt wild van de aanstekelijke
vier akkoordenrock van deze tienerhymne. Geffen rekent voor 'Nevermind'
op een totale afzet van 100.000 stuks, maar de initiële oplage van 50.000
exemplaren gaat in geen tijd de deur uit en de platenwinkels in de VS zitten
weken zonder stocks. Tegen februari 1992 heeft het album al drie keer platina
gehaald. Een droom die in vervulling gaat, zou je denken, maar het wispelturige
gedrag van Cobain en co in tv-shows en bij interviews wijst er al op dat het
onverwachte succes een veel te zware last is om te dragen. Het heel wat rauwere
'In
Utero' (1993) kan vanuit dat perspectief dan ook bekeken worden als een
schuchtere poging om een deel van het publiek af te schudden, al wordt dat door
zowel de platenfirma als de band zelf liever ontkend.
Cobain is intussen getrouwd met de licht ontvlambare Courtney Love (Hole)
en samen krijgen ze een dochter Frances Bean Cobain. Een rock-'n-rollkoppel
waardig, zijn er regelmatig verhalen te noteren over overmatig drank- en
heroïnegebruik en vooral Kurt lijkt als een HST zonder noodrem op zijn ongeluk
af te stevenen. Op 4 maart 1994 laat de labiele Cobain in een hotelkamer in Rome
bijna het leven na een overdosis tranquillizers en champagne. Hoewel het voorval
officieel als een ongeluk bestempeld wordt, is er sprake van een afscheidsbrief
die Kurt schreef alvorens de dodelijke mix tot zich te nemen. Een eerste teken
aan de wand, want op 18 maart – terug thuis in Seattle – moet de politie komen
als Kurt zich heeft opgesloten in een kamer en dreigt zichzelf van het leven te
benemen. Zijn omgeving besluit dat het dan maar het beste is om Kurt te laten
opnemen tot zijn toestand wat stabieler is. Na een dag ontsnapt Kurt echter uit
de kliniek in L.A. en vlucht terug naar Seattle. Kurt wordt een paar dagen
vermist en wordt uiteindelijk op 8 april door een elektricien gevonden in zijn
eigen woning. Hij had zich drie dagen eerder door het hoofd geschoten.
Postuum verschijnen nog twee interessante live registraties: het akoestische 'MTV
Unplugged in New York' (1994) en zijn elektrische tegenhanger 'From
the Muddy Banks of the Wishkah' (1996). De weduwe Cobain bezit Kurts deel
van de rechten op het legaat van Nirvana en betrekt die in haar lange juridische
dispuut met Universal Music. Courtney wil haar band
Hole bevrijd zien van het contract met de major en blokkeert de rechten tot
beide partijen tot een vergelijk komen. Dat akkoord komt er uiteindelijk in de
herfst van 2002, wat meteen de weg vrijmaakt voor de titelloze hitverzamelaar 'Nirvana'.